Op mijn nachtkastje: Helpen met impact

Het lijkt zo eenvoudig, iemand helpen, maar zowel in het werk als privé blijkt keer op keer dat iemand op een goede manier helpen lastiger is dan het lijkt. In zijn boek ‘Helpen met impact‘ schrijft Edgar Schein over de complexe dynamiek die er ontstaat in een hulprelatie.

helpenmetimpactIemand die gevraagd wordt om te helpen kan volgens Schein uit een van de volgende drie rollen kiezen:

  • De deskundige bron, die informatie of diensten levert.
  • De arts, die diagnosticeert en voorschrijft.
  • De procesadviseur die zich richt op het opbouwen van een gelijkwaardige relatie, en opheldert wat voor soort hulp nodig is.

Welke rol je kiest is afhankelijk van hoe je naar de situatie kijkt. De rol van procesadviseur gaat er vanuit dat cliënten (managers, vrienden, etc) weten vaak niet wat er echt aan de hand is en hebben hulp nodig om vast te stellen wat hun probleem eigenlijk is. Maar het is uitsluitend hun probleem en zij moeten ermee om leren gaan. Alleen zij zelf weten wat in hun situatie uiteindelijk zal werken.

Volgens Schein is het belangrijk om te starten vanuit de rol van procesadviseur. Juist omdat er in het begin nog geen vertrouwen is opgebouwd met de cliënt. Later is het mogelijk om te wisselen naar de rol van deskundige of arts.

Hoe doe je dat dan?

De manier waarop je hier invulling aan geeft beschrijft Schein als ‘dienend onderzoeken’. Het stellen van vragen en luisteren en observeren van de cliënt. Door stellen van vragen verkrijg je niet alleen de informatie die helpt om uit te vinden wat de volgende stap moet zijn, het zorgt ook voor het opbouwen van een vertrouwensrelatie. Onderzoeken kan op vier verschillende manieren:

  • Basisonderzoek, gericht op het verhaal van de cliënt.  “Vertel me meer…”, “wanneer is dit voor het laatst gebeurd?”
  • Diagnostisch onderzoek, dat gevoelens, oorzakelijke verbanden en mogelijk te nemen acties naar voren brengt. “Waarom hebt u dat gedaan?”, “wat waren uw gevoelens daarover?”
  • Confronterend onderzoek, waarin je het gesprek voedt met je eigen ideeën over de situatie. “Heb je hem daarmee geconfronteerd?” (hierbij zit je dus in de deskundige of arts rol).
  • Procesgeoriënteerde onderzoek, waarin je de aandacht verlegt naar de interactie in het hier en nu. “Hoe vind u dat ons gesprek tot nu toe verloopt?”, “Helpen mijn vragen u?”

De keuze van het soort onderzoek is afhankelijk van de omstandigheden, het verhaal van de cliënt en  de beoordeling of de relatie met de cliënt gelijkwaardig voelt.

In de onderstaande video legt Schein uit hoe het idee van procesadvisering tot stand is gekomen. Wil je meer weten over procesadvisering, lees dan het boek wat hij hierover heeft geschreven.